Zmiany w rozporządzeniu w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy

W kwietniu tego roku została opublikowana zmiana rozporządzenia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U.2026.456)).

W związku z pojawiającymi się w naszym środowisku zapytaniami, poniżej chciałbym przedstawić najistotniejsze zmiany i rozwiać pewne wątpliwości, które jak zawsze się pojawiają przy każdej zmianie. Wbrew temu co jest podawane w mediach, wprowadzone zmiany nie stanowią jakiejś rewolucji w badaniach profilaktycznych pracowników.

Orzekanie po uprzednim, osobistym zbadaniu pacjenta

Przede wszystkim pojawił się zapis w sposób jednoznaczny wykluczający możliwość przeprowadzania badania profilaktycznego w formule zdalnej, czyli za pośrednictwem systemów teleinformatycznych. Takie oferty badań pojawiły się na rynku pomimo jednoznacznej opinii Polskiego Towarzystwa Medycyny Pracy czy zaleceń Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi (https://www.imp.lodz.pl/medycyna-pracy-zalecenia-i-wytyczne-imp) wskazujących, że tak wykonywane badania profilaktyczne nie są w stanie zastąpić osobistego badania pacjenta i nie odpowiadają założeniom opieki profilaktycznej nad pracownikiem. Dodanie zapisu, że lekarz orzeka po uprzednim, osobistym zbadaniu osoby badanej w sposób jednoznaczny wskazuje, że opisane wyżej praktyki są obecnie niezgodne z prawem.

Indywidualne zalecenia lekarskie

Kolejna zmiana dotyczy wydawania indywidualnych zaleceń lekarskich w przypadku zidentyfikowania u osoby badanej zasadności podjęcia działań prozdrowotnych. Powyższe zalecenia sporządza się w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej. Ze względów technicznych (na chwilę obecną brak modułu do wydawania zaleceń w formie elektronicznej) – do 17 lipca tego roku zalecenia mają być wystawiane wyłącznie w formie papierowej. Docelowo zalecenia wydane w postaci elektronicznej mają być przekazywane osobie badanej z Systemu Informacji Medycznej, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia:

1. do Internetowego Konta Pacjenta, o którym mowa w art. 7a ust. 1 tej ustawy;
2. na jej żądanie w postaci wydruku podpisanego przez lekarza podpisem własnoręcznym.

Warto pamiętać, że w dokumentacji indywidulanej pacjenta należy dokonać wpisu, jakie zalecenia zostały wydane, a także powinno się zamieścić informację o samym fakcie ich wydania.

Omawiany dokument może mieć bardzo szeroki zakres, obejmujący zarówno zalecenia zawodowe (np. dotyczące konieczności pracy w korekcji narządu wzroku) jak i pozazawodowe (np. dotyczące diagnostyki w kierunku cukrzycy). Myślę, że warto upewniać pacjentów, że te zalecenia są przeznaczone tylko dla nich, a pracodawcy nie mają do nich dostępu.

Wydawanie orzeczeń lekarskich

Zdecydowaną nowością jest jednak wydawanie orzeczeń lekarskich w formie elektronicznej. Zgodnie z zapisami rozporządzenia lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne wydaje orzeczenie lekarskie (zarówno to z symbolami 21, 22 i 23, jak i  to z symbolami 31, 33, 34 i 35) w postaci elektronicznej albo papierowej. Przepisy wskazują, jakie informacje powinny być zawarte w orzeczeniach wydawanych w postaci elektronicznej, natomiast w przypadku wersji papierowej należy używać druków orzeczeń, które zostały wskazane  w załącznikach do rozporządzenia (do pobrania tutaj: typ 1 i typ 2). Warto zwrócić uwagę, że nowe druki orzeczeń różnią się od tych dotychczas obowiązujących, które z kolei mogą być używane do 17 października 2026 r.

W druku dotyczącym sytuacji oznaczonych symbolami 21, 22, 23 – dodano wpis, który ma informować o konieczności zapewnienia pracownikowi okularów lub szkieł kontaktowych korygujących wzrok podczas pracy przy monitorze ekranowym. Z kolei w orzeczeniu dotyczącym sytuacji oznaczonych symbolami 31, 33, 34, 35 – dodano możliwość wydania zaleceń dla pracodawcy wynikających z decyzji o przeniesieniu na inne stanowisko dotyczące:

• dostosowania określonego stanowiska pracy w celu zmniejszania ryzyka zawodowego, lub
• zagrożeń dla zdrowia pracownika, występujących na określonym stanowisku pracy.

Orzeczenie lekarskie sporządzone w postaci elektronicznej zapisuje się i przechowuje w Systemie Informacji Medycznej, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia (Dz. U. z 2026 r. poz. 208 i 252), skąd ma trafiać do Internetowego Konta Pacjenta (IKP). Lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne opatruje tak wydane orzeczenie kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym albo z wykorzystaniem sposobu potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych dostępnego w systemie teleinformatycznym udostępnionym bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Na żądanie pacjenta lekarz ma obowiązek je wydrukować i oznaczyć własnoręcznym podpisem. Warto zaznaczyć, że wydruk orzeczeń sporządzonych w postaci elektronicznej może mieć zupełnie inny układ graficzny w porównaniu do orzeczeń wydawanych w formie papierowej, których wzory określone są w załącznikach do rozporządzenia. Nowe przepisy nie wskazują dokładnie, w jaki sposób orzeczenie elektroniczne ma trafić do pracodawcy, który z oczywistych względów nie ma dostępu do IKP. Wskazano jedynie, że podstawowa jednostka służby medycyny pracy (PJSMP), w której lekarz przeprowadził badanie profilaktyczne, przekazuje orzeczenie lekarskie pracodawcy w terminie i w sposób określonych w umowie zawartej z tą podstawową jednostką służby medycyny pracy (zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy).

Orzeczenie wydane w formie papierowej musi być z kolei oznaczone podpisem własnoręcznym i można użyć pieczęci, której wzór jest określony w załączniku nr 6 do rozporządzenia. W przypadku tak wydanego orzeczenia lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne przekazuje je osobie badanej jak i pracodawcy.

W tym miejscu warto też dodać, że przepisy dopuszczają wystawianie orzeczeń lekarskich w postaci papierowej w przypadku braku dostępu do systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 7 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia.

Tryb odwoławczy

Ostatnią zmianą jest ta dotycząca trybu odwoławczego. Od 17 kwietnia odwołanie składa się za pośrednictwem podstawowej jednostki służby medycyny pracy, w której orzeczenie zostało wydane (poprzednio robiło się to za pośrednictwem lekarza, który wydał kwestionowane orzeczenie). Powyższe miało na celu możliwość odwołania się w przypadku nieobecności lekarza. W myśl nowych regulacji orzeczenie wydane w trybie odwoławczym ma być przekazywane pracownikowi jak i podstawowej jednostce służby medycyny pracy, w której wydano sporne orzeczenie. Ta z kolei ma obowiązek przekazać je dalej pracodawcy. W mojej opinii szybciej przekaże je jednak pracownik (pokazując swój egzemplarz), który będzie zainteresowany podjęciem pracy – oczywiście w przypadku orzeczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych do jej wykonywania.

Niestety nie wskazano, w jaki sposób wojewódzki ośrodek medycyny pracy ma przekazać orzeczenie wydane w formie elektronicznej podstawowej jednostce służby medycyny pracy. W przypadku różnych systemów może być to problem.